PRACA ORYGINALNA
Funkcjonowanie pedagoga specjalnego w roli nowego specjalisty w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach – z perspektywy 3-letnich doświadczeń nauczycieli
Więcej
Ukryj
1
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (University of the National Education Commission)
2
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej
w Krakowie
(University of the National Education Commission)
Zaznaczeni autorzy mieli równy wkład w przygotowanie tego artykułu
Data nadesłania: 10-09-2025
Data ostatniej rewizji: 20-12-2025
Data akceptacji: 02-02-2026
Data publikacji: 18-04-2026
Autor do korespondencji
Jacek Sikorski
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej
w Krakowie
(University of the National Education Commission)
JoMS 2026;65(1):367-383
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Cel pracy:
Celem podjętych badań było scharakteryzowanie realizacji zadań przez względnie nowego specjalistę w edukacji ogólnodostępnej, jakim jest pedagog specjalny - z perspektywy 3-letnich doświadczeń pozostałych nauczycieli funkcjonujących w szkolnictwie tzw. masowym. W dobie wdrażania edukacji włączającej w naszym kraju, wydaje się to być szczególnie ważnym zagadnieniem, wymagającym pogłębionych analiz.
Materiał i metody:
Badaniami objęto 131 nauczycieli zatrudnionych w ogólnodostępnych przedszkolach, szkołach podstawowych oraz ponadpodstawowych. Do zebrania materiału empirycznego wykorzystano kwestionariusz ankiety składający się z 30 pytań.
Wyniki:
Relacjonowane rezultaty badań wskazują, że pedagog specjalny jest spostrzegany przez innych nauczycieli głównie jako specjalista aktywnie biorący udział w przygotowywaniu wraz z zespołem wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU) oraz indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET). Równie często pedagog specjalny angażuje się w udzielanie dzieciom i uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz rozwiązywanie problemów dydaktycznych i wychowawczych. Podejmując próbę uogólnienia omawianych wyników badań można stwierdzić, że obraz pedagoga specjalnego jako specjalisty w edukacji ogólnodostępnej, zarówno w porządku deskryptywnym jak i ewaluatywnym, a więc umieszczony w sieci poznawczej, przedstawia się korzystnie.
Wnioski:
Pedagog specjalny jest przede wszystkim spostrzegany jako kompetentny specjalista, biorący aktywny udział w przygotowywaniu, wraz z zespołem, wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU) oraz indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET). Uczestniczy w procesie organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej oferowanej zarówno uczniom o SPE, rodzicom i nauczycielom.
REFERENCJE (20)
1.
Bartuś, E. (2023). Pedagog specjalny jako współorganizator edukacji włączającej w narracjach nauczycieli. Colloquium, 4(52), s. 209–229,
https://doi.org/10.34813/48col....
2.
Bobik, B. (2024). Zadania pedagoga specjalnego w systemie wsparcia psychologiczno-pedagogicznego uczniów z niepełnosprawnością. Kultura – Przemiany – Edukacja, 14, s. 151–164,
https://doi.org/10.15584/kpe.2....
5.
Domagała-Zyśk, E., Mariańczyk, K., Chrzanowska, I., Czarnocka, M., Papuda-Dolińska, B., Jachimczak, B., Otrębski, W., Pawlak, K., Olempska-Wysocka, M., Podgórska-Jachnik, D. (2022). Szkolna Ocena Funkcjonalna: przebieg procesu w aspekcie oceny aktywności i uczestnictwa. Lublin: Wydawnictwo Naukowe KUL,
https://repozytorium.kul.pl/se....
6.
Gajdzica, Z., Widawska, E., Byra, S., Domagała-Zyśk, E., Jachimczak, B., Piotrowicz, R.,Neroj, E. (2024). Ocena funkcjonalna w szkole dla każdego – założenia, pomiar, zastosowanie. Katowice – Kraków: AT Wydawnictwo,
https://doi.org/10.59862/ANjrY....
8.
Majewicz, P. (2020). Inkluzja społeczna a problemy autopercepcji i spostrzegania społecznego osób z niepełnosprawnością. W: Z. Janiszewska-Nieścioruk (red.). Problematyczność inkluzji społecznej i edukacyjnej osób z niepełnosprawnościami i o szczególnych potrzebach. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza UZ, s. 29–46,
https://zbc.uz.zgora.pl/Conten....
9.
Majewicz, P., Sikorski, J. (2024). Pedagog specjalny w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach – nowe stanowisko specjalisty w polskim systemie edukacji w opinii nauczycieli. Journal of Modern Science, 55(1), s. 582–596,
https://doi.org/10.13166/jms/1....
12.
Pilch, T., Bauman, T. (2019). Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
13.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. (Załącznik do obwieszczenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 25 lipca 2023 r.). (Dz.U., poz. 1798).
14.
Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lipca 2022 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. z 2022 r., poz. 1594).
16.
UNESCO. (1990). World Declaration on Education for All and Framework for Action to Meet Basic Learning Needs. Adopted by the World Conference on Education for All, Meeting Basic Learning Needs. Jomtien, Thailand 5–9 March, 1990,
https://unesdoc.unesco.org/ark... (dostęp: 1.09.2025).
17.
UNESCO. (1994). The Salamanca Statement and Framework for Action on Special Needs Education. Paris: UNESCO. Adopted by the World Conference on Special Needs Education: Access and Quality Salamanca. Spain, 7–10 June 1994,
https://unesdoc.unesco.org/ark... (dostęp: 1.09.2025).
18.
United Nations. (1993). Standard Rules on the Equalisation of Opportunities for Persons with Disabilities. New York, USA: UN, www.un.org/development/desa/disabilities/standard-rules-on-the-equalization-of-opportunities-forpersons-with-disabilities.htm.
20.
Zespół MEN do spraw opracowania modelu kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (2020). Model edukacji dla wszystkich. Edukacja dla wszystkich – ramy rozwiązań legislacyjno-organizacyjnych na rzecz wysokiej jakości kształcenia włączającego dla wszystkich osób uczących się,
https://rzecznikmsp.gov.pl/ins... (dostęp: 3.07.2025).