PRACA POGLĄDOWA
Demograficzne determinanty bezpieczeństwa społecznego, gospodarczego, militarnego i kulturowego Polski w kontekście Grupy Wyszehradzkiej
Więcej
Ukryj
1
Uniwersytet WSB Merito Gdańsk
2
University of Szczecin (Poland)
3
University in Siedlce (Poland)
Data nadesłania: 20-04-2026
Data ostatniej rewizji: 01-09-2026
Data akceptacji: 24-09-2026
Data publikacji: 29-10-2026
JoMS 2026;67(3):452-468
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Streszczenie
Celem artykułu jest określenie, w jaki sposób procesy depopulacji, niskiej dzietności, starzenia się ludności oraz migracji oddziałują na bezpieczeństwo Polski w kontekście porównawczym państw Grupy Wyszehradzkiej (V4): Czech, Polski, Słowacji i Węgier. Badanie przedstawiono w perspektywie teorii drugiego przejścia demograficznego oraz sektorowego ujęcia bezpieczeństwa. Przyjęto, że przemiany demograficzne nie są wyłącznie problemem polityki społecznej, lecz stanowią długookresowy czynnik kształtujący potencjał państwa w wymiarze społecznym, ekonomicznym, gospodarczym, militarnym i kulturowym.
Zastosowano analizę porównawczą danych demograficznych i prognostycznych Eurostatu, Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) oraz dokumentów strategicznych i programów polityki rodzinnej państw V4. Wyniki wskazują, że wszystkie państwa Grupy Wyszehradzkiej doświadczają utrwalonej dzietności poniżej poziomu prostej zastępowalności pokoleń.
Wykazano, że transfery pieniężne dla rodzin mogą ograniczać materialne bariery rodzicielstwa, lecz samodzielnie nie prowadzą do trwałego wzrostu dzietności. Większą skuteczność ma spójna polityka obejmująca dostępne mieszkalnictwo, opiekę nad dziećmi, stabilność zatrudnienia, równość szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy, ochronę zdrowia reprodukcyjnego, politykę integracji migrantów oraz aktywizację osób starszych. (P. McDonald, 2006, s. 501-506).
REFERENCJE (28)
1.
Babad, Y., Grenham, D., Gutterman, S. (2023). Fertility and ageing – actuarial perspectives. British Actuarial Journal, 28, e6, 1–33.
2.
Błędowski, P. (2012). Polityka społeczna wobec starzenia się ludności. Warszawa: ASPRA.
3.
Buzan, B., Wæver, O., de Wilde, J. (1988). Security: A New Framework for Analysis, Boulder–London: Lynne Rienner Publishers, 21–140.
4.
Coleman, D. (2006). Immigration and Ethnic Change in Low-Fertility Countries: A Third Demographic Transition. Population and Development Review, 32(3), 409–413.
5.
Czerny, M. (2021). Depopulacja w Polsce – ujęcie geograficzne. Warszawa: PWN.
6.
Czeglédi, Cs., Tomczyk, Ł., Čarová, A., Řehoř, P., Sládkayová, M., Juhász, T. (2022). The family support systems operating in the Visegrad Group countries (V4). Eastern Journal of European Studies, 13, 226–245.
7.
Domański, H. (2019). Zmiany demograficzne a struktura społeczna. Warszawa: IFiS PAN.
8.
Główny Urząd Statystyczny (2023). Prognoza ludności na lata 2023–2060. Warszawa: GUS.
9.
Grotowska-Leder, J., Faliszek, K. (red.) (2020). Polityka społeczna wobec wyzwań demograficznych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
10.
Holzer, J.Z. (2019). Demografia. Warszawa: PWE.
11.
Kaczmarczyk, P. (2018). Migracje zarobkowe Polaków w dobie przemian. Warszawa: Scholar.
12.
Komisja Europejska (2024). Raport na temat starzenia się społeczeństwa w 2023 r.: prognozy gospodarcze i budżetowe dla państw członkowskich UE (2022–2070). Paryż, 9–14.
13.
Kotowska, I.E., Jóźwiak, J., Abramowska-Kmon, A. (2023). Zmiany ludnościowe w Polsce – diagnoza i wyzwania. Studia Demograficzne, 2(194), 7–34.
14.
Kowalska, A., Wóycicka, I. (2023). Przemiany demograficzne a bezpieczeństwo społecznoekonomiczne państw Europy Środkowej. Przegląd Politologiczny, 4, 115–132.
15.
Kurek, S. (2011). Przestrzenne zróżnicowanie starzenia się ludności w Polsce. Kraków: IGiGP UJ.
16.
Lesthaeghe, R. (2020). The Second Demographic Transition, 1986–2020: Sub-replacement Fertility and Rising Cohabitation – A Global Update. Genus, 76, art. 10, 1–5.
17.
Lutz, W., Striessnig, E. (2021). Demographic Change and Human Capital, Oxford: Oxford University Press.
18.
McDonald, P. (2006). Low Fertility and the State: The Efficacy of Policy. Population and Development Review, 32(3), 498–506.
19.
Okólski, M. (2021). Demografia. Współczesne zjawiska i teorie. Warszawa: Scholar.
20.
Okólski, M. (red.) (2019). Transformacje demograficzne w Polsce. Warszawa: Scholar.
21.
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) (2024). Public expenditure on family benefits, Paris, 28–31.
22.
Rindfuss, R.R., Choe, M.K. (red.) (2016). Low Fertility, Institutions, and Their Policies: Variations Across Industrialized Countries, Cham: Springer, 1–11.
23.
Rosset, E. (2013). Proces starzenia się ludności. Warszawa: PWE.
24.
Sadowski, A. (2023)., Depopulacja, migracje i przemiany kulturowe na obszarach peryferyjnych Polski. Studia Socjologiczne, 4(247), 45–68.
25.
Szukalski, P. (2023). Opieka długoterminowa w starzejącym się społeczeństwie – wyzwania dla polityki społecznej. Studia Demograficzne, 2(194), 35–58.
26.
Szukalski, P. (red.) (2020). Starzenie się ludności – wyzwania dla polityki publicznej. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
27.
Walczak, B. (2022), Bezpieczeństwo demograficzne państwa. Warszawa: Difin.
28.
Zaborowski, M. (2023). Demografia a zdolności obronne państwa – wyzwania dla Polski i Europy Środkowej. Rocznik Strategiczny, 23, 215–232.