PRACA ORYGINALNA
Macierzyństwo w warunkach izolacji penitencjarnej w świetle personalistycznej aksjologii resocjalizacji – szanse i bariery
 
Więcej
Ukryj
1
The John Paul II Catholic University of Lublin
 
 
Data nadesłania: 16-03-2026
 
 
Data akceptacji: 07-04-2026
 
 
Data publikacji: 18-04-2026
 
 
JoMS 2026;65(1):122-145
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Cel pracy:
Celem niniejszego artykułu jest analiza zjawiska macierzyństwa realizowanego w warunkach izolacji penitencjarnej w kontekście założeń personalistycznej aksjologii resocjalizacji. Jest to analiza szans (potencjał resocjalizacyjny) w kontekście barier (deprywacji) macierzyństwa za kratami.

Materiał i metody:
W niniejszym badaniu zastosowano jakościową metodę badawczą w postaci pogłębionych wywiadów indywidualnych. Założono, iż taki wywiad powinien koncentrować się na emocjach, relacjach rodzinnych, poczuciu odpowiedzialności za popełnione czyny oraz perspektywach na przyszłość po opuszczeniu zakładu karnego. Do badania użyto autorskiego kwestionariusza wywiadu

Wyniki:
Wywiady wskazują bariery i możliwości wspierania macierzyństwa w warunkach izolacji

Wnioski:
1. Należy rozwijać programy penitencjarne wzmacniające kompetencje rodzicielskie osadzonych kobiet, obejmujące wsparcie psychologiczne oraz edukację w zakresie wychowania dziecka i budowania bezpiecznej więzi emocjonalnej. 2. Ważne jest tworzenie rozwiązań sprzyjających utrzymywaniu relacji między matką a dzieckiem, m.in. poprzez częstsze kontakty bezpośrednie, przyjazne przestrzenie spotkań rodzinnych oraz wykorzystanie wideorozmów. 3. Konieczne jest wzmocnienie systemowej współpracy między instytucjami penitencjarnymi a instytucjami wsparcia społecznego, zarówno w trakcie odbywania kary, jak i w procesie przygotowania do powrotu do społeczeństwa. 4. Warto rozwijać szkolenia dla funkcjonariuszy Służby Więziennej i specjalistów pracujących z osadzonymi kobietami, uwzględniające perspektywę personalistyczną i specyfikę pracy z matkami w izolacji. 5. Zasadne jest prowadzenie dalszych badań nad sytuacją osadzonych matek oraz skutecznością programów wspierających ich rolę rodzicielską, co może przyczynić się do doskonalenia praktyki penitencjarnej.
Licencja
REFERENCJE (77)
1.
Ainsworth, M.D.S., Blehar, M.C., Waters, E., Wall, S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Hillsdale, NJ: Erlbaum.
 
2.
Ambrozik, W. (2005). Pedagogika resocjalizacyjna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
 
3.
Arczewska, M. (2020a). Prawa dzieci rodziców pozbawionych wolności. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
 
4.
Arczewska, M. (2020b). Więzienne matki. Pomiędzy zachowaniem przywiązaniowym a transmisją międzypokoleniową. Prawo w Działaniu. Sprawy Cywilne, 42, s. 9–37.
 
5.
Arditti, J. (2012). Parental Incarceration and the Family: Psychological and Social Effects of Imprisonment on Children, Parents, and Caregivers. New York: NYU Press.
 
6.
Arystoteles, (2000). Etyka nikomachejska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
 
7.
Arystoteles (ok. 330 p.n.e.). Etyka nikomachejska. Ateny: Wydawnictwo antyczne (rekonstruowana edycja klasyczna).
 
8.
Babbie, E. (2019). Badania społeczne w praktyce. Warszawa: PWN.
 
9.
Badr, H.A., Zauszniewski, J.A. (2017). Kangaroo care and postpartum depression: The role of oxytocin. International Journal of Nursing Sciences, 4(2), s. 179–183.
 
10.
Baldwin L. (2018). Motherhood disrupted: Reflections of post‑prison mothers. Emotion, Space and Society, 26, s. 49–56.
 
11.
Baldwin, L. (2015). Mothering Justice: Working with Mothers in Criminal and Social Justice Settings. Hook: Waterside Press.
 
12.
Bałandynowicz, A. (2011). Probacja. System sprawiedliwego karania. Warszawa: LexisNexis.
 
13.
Baranowska, B. (2016). Karmienie piersią jako czynnik chroniący dzieci przed krzywdzeniem. Dziecko krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 15(4), s. 44–64.
 
14.
Boethius, A.M.S. (1918). The Theological Tractates and the Consolation of Philosophy. London: William Heinemann.
 
15.
Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss. Volume I: Attachment. London, UK: Hogarth Press.
 
16.
Bowlby, J. (1988). Rola przywiązania w rozwoju dziecka. Psychologia Wychowawcza, 2, s. 5–20.
 
17.
Bowlby, J. (2007). Przywiązanie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
 
18.
Brągiel, J., Górnicka, B. (red.) (2012). Rodzicielstwo w kontekście współczesnych przemian społecznych. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
 
19.
Ceylan, M. (2026). The psychosocial effects of maternal imprisonment on children. EKEV Akademi Dergisi, (brak nr), s. 126–141.
 
20.
Cierpiałkowska, L., Kassel, A. (2008). Przywiązanie – teoria i badania. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
 
21.
Cieślikowska-Ryczko, A. (2022). Prisoners’ Parents: A Study of Experiences. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
 
22.
Cieślikowska-Ryczko, A. (2023). Dorosłe dzieci więźniów. Analiza doświadczeń biograficznych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
 
23.
Copleston, F. (2009). The Human Person in Contemporary Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press.
 
24.
De Coster, S., Heimer, K. (2020). Techniques of Identity Talk in Reentering Mothers’ Self-Narratives: (M)othering and Redemption Narratives. Feminist Criminology, 17(1), s, 3–25.
 
25.
Donath, O. (2017). Żałując macierzyństwa. Białystok: Wydawnictwo Kobiece.
 
26.
Enos, S. (2001). Mothering from the Inside: Parenting in a Women’s Prison. Albany: State University of New York Press.
 
27.
Fowler, C., Rossiter, C., Power, T., Dawson, A., Jackson, D., Roche, M.A. (2022). Maternal incarceration: Impact on parent–child relationships. Journal of Child Health Care, 26(1), s. 82–95.
 
28.
Gajtkowska, M. (2016). Rola matki jako obszar dylematów współczesnych kobiet. Przegląd Pedagogiczny, 1, s. 77–90.
 
29.
Gniadek, N. (2011). Matka i dziecko w zakładzie karnym (doniesienie z badań). Studia Gdańskie, 28, s. 143–149.
 
30.
Groszewska, M. (2021). Poziom rozwoju małych dzieci wychowywanych przez matki w warunkach izolacji więziennej w zależności od ich postaw rodzicielskich. Zeszyty Naukowe WSG. Edukacja – Rodzina – Społeczeństwo, 6, s. 91–125.
 
31.
Harwas-Napierała, B., Trempała, J. (red.) (2012). Psychologia rozwoju człowieka. Rozwój funkcji psychicznych. Warszawa: PWN.
 
32.
Ingram, D., Hutchinson, S.A. (1999). Defensive mothering in HIV-positive mothers. Qualitative Health Research, 9(2), s. 243–258.
 
33.
Jabłońska, A. (2022). Laktacja – rola karmienia piersią i jej wpływ na rozwój dziecka. Włocławek: Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku.
 
34.
Kaczmarczyk, M. (2025). Matki. Macierzyństwo w przywięziennych domach dla matek z dziećmi. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
 
35.
Kaczmarczyk, M., Drąg, M. (2023). Macierzyństwo w izolacji. Sytuacja osadzonych matek w Domu Matki i Dziecka. Biografistyka Pedagogiczna, 8(2), s. 567–590.
 
36.
Klonowska, I., Walancik, M. (2024). Nieletni – młodzi przestępcy czy zagubione dzieci? Sytuacja prawna w Polsce w świetle obowiązujących unormowań. Journal of Modern Science, 58(4), s. 56–72.
 
37.
Konopczyński, M. (2014). Pedagogika resocjalizacyjna. W stronę działań twórczych. Warszawa: PWN.
 
38.
Krajewski, M. (2006). Badania pedagogiczne. Wybór bibliograficzny druków zwartych, czasopism pedagogiczno-przedmiotowych i witryn internetowych z wprowadzaniem. Płock: Szkoła Wyższa im. Pawła Włodkowica w Płocku.
 
39.
Lipowski, P., Tatarkiewicz, O. (2024). Macierzyństwo w zakładach karnych – aspekty prawne i praktyczne w świetle badań własnych. Art of Healing, 39(2), s. 23–40.
 
40.
Łobocki, M. (2009). Metody i techniki badań pedagogicznych. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
 
41.
Machel, H. (2003). Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna. Gdańsk: ARCHE.
 
42.
Machel, H. (2010). Resocjalizacja penitencjarna: istota, dylematy terminologiczne, społeczny sens, kilka uwag teoretycznych i kadrowych. Resocjalizacja Polska, 1, s. 174-–192.
 
43.
Machel, H. (2014). Rodzina skazanego jako współuczestnik jego resocjalizacji penitencjarnej, readaptacji i reintegracji społecznej. Resocjalizacja Polska, 7, s. 45–57.
 
44.
Maedzenge, P., Beichner-Thomas, D. (2024). A thematic analysis of parenting experiences of women in prison. Qualitative Criminology, 13(2), s. 133–160.
 
45.
Martin, B.E., Bates, R., Kelleher, K., Boch, S. (2025), Incarcerated at Birth: An Integrative Review of Prison Nurseries. Hagerstown: Lippincott Williams & Wilkins.
 
46.
Martínez‑Álvarez, B.M., Sindeev, A. (2021). Experiences of incarcerated mothers living with their children in a prison in Lima, Peru, 2020: a qualitative study. Revista Española de Sanidad Penitenciaria, 23(3), s. 98–107.
 
47.
Matysiak-Błaszczyk, A. (2016). Więzienne macierzyństwo. Studium socjopedagogiczne. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
 
48.
Matysiak-Błaszczyk, A. (2020). Obraz macierzyństwa uwięzionych kobiet a ich wczesnosocjalizacyjne doświadczenia życia rodzinnego. Resocjalizacja Polska, 20, s. 249-–265.
 
49.
Matysiak-Błaszczyk, A., Włodarczyk, E. (2004). Macierzyństwo za kratami. Pedagogika Społeczna, 2–4, s. 51–65.
 
50.
Mignon, S.I., Ransford, P. (2012). Mothers in prison: maintaining connections with children. Social Work in Public Health, 27(1–2), s. 69–88.
 
51.
Ministerstwo Zdrowia RP (2023). Zalety kontaktu skóra do skóry (materiały informacyjne i standardy opieki okołoporodowej). Warszawa: MZ.
 
52.
Nadzieja-Maziarz, A. (2013). Kobieta odbywająca karę w warunkach izolacji więziennej – problem marginalny? Resocjalizacja Polska, 5, s. 63–75.
 
53.
Pierzchała, K. (2019), Aksjologiczne konteksty resocjalizacji. Resocjalizacja Polska, 18, s. 171–186.
 
54.
Pierzchała, K. (2021). Środowisko izolacji więziennej traumą (?) dla matek z dziećmi. Ujęcie interdyscyplinarne. Resocjalizacja Polska, 22, s. 273–289.
 
55.
Pierzchała, K. (2022a). Macierzyństwo skazanych kobiet jako wartość nadrzędna w procesie ich resocjalizacji. Resocjalizacja Polska, 23.
 
56.
Pierzchała, K. (2022b). Wychowawcze znaczenie kultury i religii w przeżywaniu macierzyństwa. Lublin: Wydawnictwo KUL.
 
57.
Pierzchała, K. (2023). Resocjalizacja skazanych matek w polskich zakładach karnych. Lublin: Wydawnictwo KUL.
 
58.
Pierzchała, K., Kulik, P. (2022). Personalistyczny wymiar pracy ludzkiej jako wyznacznik resocjalizacji kobiet. Roczniki Pedagogiczne, 14(3), s. 61–86.
 
59.
Poehlmann, J. (2005). Incarcerated mothers’ contact with children, perceived family relationships, and depressive symptoms. Journal of Family Psychology, 19(3), s. 350–357.
 
60.
Poehlmann‑Tynan, J. (red.) (2015). Children’s Contact with Incarcerated Parents: Implications for Policy and Intervention. Berlin: Springer.
 
61.
Poehlmann‑Tynan, J., Dallaire, D. (red.). (2021). Children with Incarcerated Mothers: Separation, Loss, and Reunification. Cham: Springer International Publishing.
 
62.
Powell, C., Marzano, L., Ciclitira, K. (2017). Mother–infant separations in prison: A systematic attachment‑focused policy review. The Journal of Forensic Psychiatry & Psychology, 28(2), s. 274–289.
 
63.
Rostowska, T. (2008). Psychologia rodziny. Małżeństwo i rodzina wobec współczesnych wyzwań. Warszawa: Difin.
 
64.
Sawicka, Z. (2025). Obraz więziennego macierzyństwa w polskim systemie penitencjarnym. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
 
65.
Sileńska, A. (2022). Zaopiekowana mama. Jak odnaleźć siebie w macierzyństwie. Warszawa: Wydawnictwo RM.
 
66.
Sufrin, C. (2018). Making mothers in jail: carceral reproduction of normative motherhood. Reproductive Biomedicine & Society Online, 7, s. 55–65.
 
67.
Szczepaniak, C. (2022). W mikroświecie macierzyństwa – doświadczanie samotności macierzyńskiej w badaniu autoetnograficznym. Przegląd Socjologii Jakościowej, 18(4), s. 152–167.
 
68.
Szredzińska, R. (2017). Dzieci w rodzinie: Rodzicielstwo za kratkami. Warszawa: Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.
 
69.
Szymanowski, T. (2013). Polityka karna i penitencjarna w Polsce. Warszawa: Wolters Kluwer.
 
70.
Śniegulska, A. (2017). Przemiany roli matki w percepcji młodzieży akademickiej. Wychowanie w Rodzinie, 15(1), s. 305–322.
 
71.
Śniegulska, A. (2019). Kobiety wchodzące w dorosłość o wychowawczej roli matki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
 
72.
Teleszewska, M. (2017). The Conditions and Procedure for the Admission of Children of Incarcerated Mothers to Mother-and-Baby Units at Prisons in Poland. Adam Mickiewicz University Law Review, 7, s. 301–310.
 
73.
Toroń-Fórmanek, B. (2016). Proces resocjalizacji osób pozbawionych wolności w aspekcie nieharmonijnego rozwoju tożsamości. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 35(2), s. 85–103.
 
74.
Toroń-Fórmanek, B. (2019). Edukacja i resocjalizacja więziennych matek przez macierzyństwo. Biografistyka Pedagogiczna, 4(1), s. 401–417.
 
75.
Urban, B. (2012). Pedagogika resocjalizacyjna. Kraków: Wydawnictwo UJ.
 
76.
Walsh, A., Adair, P., Ward, G., Tiernan, B., McCormack, D. (2023). Experiences of mothering from prison; a qualitative evidence synthesis. The Journal of Forensic Psychiatry & Psychology, 34(2), s. 216–260.
 
77.
Wojtyła, K. (1994). Osoba i czyn. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
 
eISSN:2391-789X
ISSN:1734-2031
Journals System - logo
Scroll to top