PRACA ORYGINALNA
Społeczny dowód słuszności jako element User Experience
Więcej
Ukryj
1
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Zaznaczeni autorzy mieli równy wkład w przygotowanie tego artykułu
Data nadesłania: 09-09-2025
Data akceptacji: 02-02-2026
Data publikacji: 18-04-2026
JoMS 2026;65(1):257-275
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Cel pracy:
Celem artykułu jest analiza zjawiska społecznego dowodu słuszności oraz ocena jego znaczenia w projektowaniu doświadczeń użytkowników produktów cyfrowych.
Materiał i metody:
Przeprowadzono analizę literatury przedmiotu oraz studiów przypadków dotyczących wdrożeń społecznego dowodu słuszności w środowisku online. Uwzględniono psychologiczne podstawy mechanizmu, w tym konformizm informacyjny i normatywny, oraz zróżnicowane formy jego występowania, takie jak recenzje, oceny, rekomendacje, studia przypadków, wskaźniki popularności i aktywność społeczności.
Wyniki:
Stwierdzono, że społeczny dowód słuszności odgrywa kluczową rolę w budowaniu zaufania i zwiększaniu konwersji w projektowaniu User Experience. Skuteczność implementacji tego mechanizmu zależy od jego autentyczności, przejrzystości i adekwatności względem charakteru produktu oraz profilu odbiorcy. Wskazano również potencjalne zagrożenia wynikające z nieetycznego wykorzystania społecznego dowodu słuszności, takie jak fałszywe opinie, manipulacyjne wzorce projektowe (dark patterns) czy astroturfing.
Wnioski:
Społeczny dowód słuszności stanowi istotny i skuteczny element projektowania doświadczeń użytkownika, jednak jego efektywność wymaga odpowiedzialnego stosowania. Kluczowe znaczenie ma etyczne podejście do jego implementacji, oparte na autentyczności i transparentności, co pozwala uniknąć utraty zaufania użytkowników.
REFERENCJE (26)
1.
Alabri, A. (2022). Fear of Missing Out (FOMO): The Effects of the Need to Belong, Perceived Centrality, and Fear of Social Exclusion. Human Behavior and Emerging Technologies, 1–12,
https://doi.org/10.1155/2022/4....
2.
Aronson, E., Wilson, T.D., Akert, R.M. (1997). Psychologia społeczna. Serce i umysł. Poznań; Wydawnictwo Zysk i S-ka.
4.
Chong, W.K., Ma, Z. (2021). The quality of user experiences for mobile recommendation systems: An end-user perspective. Industrial Management & Data Systems, 121(5), s. 1063–1081,
https://doi.org/10.1108/imds-0....
5.
Cialdini, R.B. (2023). Wywieranie wpływu na ludzi. Psychologia perswazji. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
6.
Cialdini, R.B., Goldstein, N.J. (2004). Social Influence: Compliance and Conformity. Annual Review of Psychology, 55(1), s. 591–621,
https://doi.org/10.1146/annure....
7.
Doliński, D. (2000). Psychologia wpływu społecznego. Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum.
8.
Hamer, H. (2005). Psychologia społeczna. Teoria i praktyka. Warszawa: Difin.
9.
Jiao, R.J., Zhou, F., Chu, C.-H. (2017). Decision theoretic modeling of affective and cognitive needs for product experience engineering. Key issues and a conceptual framework. Journal of Intelligent Manufacturing, 28(7), s. 1755–1767,
https://doi.org/10.1007/s10845....
10.
Klimek, J. (2014). Etyka biznesu. Teoretyczne założenia, praktyka zastosowań. Warszawa: Difin.
11.
Koh, T.K., Fichman, M. (2012). Courting Two-Timers: Multi-Homing Users’ Preferences for Two-Sided Exchange Networks. Academy of Management Proceedings, 2012(1), 12156,
https://doi.org/10.5465/ambpp.....
12.
Kosznik-Biernacka, S. (2017). Techniki manipulacji informacją w nowych mediach. Zagrożenia indywidualne i społeczne. W: K. Materska, B. Taraszkiewicz (red.), Ekologia informacji a zasoby informacyjne w bibliotekach i cyberprzestrzeni, (s. 212–224). Słupsk: Biblioteka Uczelniana Akademii Pomorskiej. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka. Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Zarząd Oddziału.
13.
Lindley, S.E., Monk, A.F. (2008). Social enjoyment with electronic photograph displays: Awareness and control. International Journal of Human-Computer Studies, 66(8), s. 587–604,
https://doi.org/10.1016/j.ijhc....
14.
Luther, L., Tiberius, V., Brem, A. (2020). User Experience (UX) in Business, Management, and Psychology. A Bibliometric Mapping of the Current State of Research. Multimodal Technologies and Interaction, 4(2), s. 18,
https://doi.org/10.3390/mti402....
15.
Meshi, D., Biele, G., Korn, C.W., Heekeren, H.R. (2012). How Expert Advice Influences Decision Making, 7(11), e49748. PLoS ONE,
https://doi.org/10.1371/journa....
16.
Park, U. (2023). Introduction to design thinking for UX beginners. B.m.: B.w.
17.
Pavlović-Höck, D.N. (2022). Herd behaviour along the consumer buying decision process – Experimental study in the mobile communications industry, 2(1), 100018. Digital Business,
https://doi.org/10.1016/j.digb....
19.
Rastogi, S. (2024). Impact of Social Media Influencers on Consumer Purchase Decision. International Journal of Scientific Research in Engineering and Management, 08(04), s. 1–5,
https://doi.org/10.55041/ijsre....
20.
Sparks, B.A., Browning, V. (2011). The impact of online reviews on hotel booking intentions and perception of trust. Tourism Management, 32(6), s. 1310–1323,
https://doi.org/10.1016/j.tour....
21.
Tomaszczyk, J., Matysek, A. (2020). IA, UX, UID, IxD – analiza terminów i pojęć. Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne, 58(1), s. 121–143,
https://doi.org/10.36702/zin.6....
22.
Tuziak, B. (2010). Autorytet jako zjawisko społeczne. Wymiar lokalny. Studia Socjologiczne, 2(197), s. 53–88.
24.
Yan, Z., Zhang, P., Deng, R.H. (2012). TruBeRepec:A trust-behavior-based reputation and recommender system for mobile applications. Personal and Ubiquitous Computing, 16(5), s. 485–506,
https://doi.org/10.1007/s00779....
25.
Zhu, L., Li, H., Wang, F.-K., He, W., Tian, Z. (2020). How online reviews affect purchase intention: A new model based on the stimulus-organism-response (S-O-R) framework. Aslib Journal of Information Management, 72(4), s. 463–488,
https://doi.org/10.1108/ajim-1....
26.
Zimbardo, P.G., Leippe, M.R. (2004). Psychologia zmiany postaw i wpływu społecznego. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.