PRACA POGLĄDOWA
Perspektywy wykorzystania koncepcji opieki zorientowanej na rodzinę (FCC) w systemie wsparcia osób starszych
Więcej
Ukryj
Zaznaczeni autorzy mieli równy wkład w przygotowanie tego artykułu
Data nadesłania: 23-11-2025
Data ostatniej rewizji: 27-02-2026
Data akceptacji: 06-03-2026
Data publikacji: 18-04-2026
JoMS 2026;65(1):611-633
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Artykuł opisuje koncepcję opieki zorientowanej na rodzinę (Family-Centered Care, FCC) jako nowoczesne podejście, w którym rodzina jest aktywnym partnerem w planowaniu i realizacji opieki, a nie jedynie jej odbiorcą. Model ten, rozwinięty głównie w pediatrii, coraz częściej znajduje zastosowanie w opiece nad osobami starszymi. FCC opiera się na szerokiej bazie teoretycznej – m.in. teorii systemów rodzinnych, ekologii rozwoju, salutogenezie, etyce troski i koncepcji empowermentu – które podkreślają znaczenie relacji, współpracy i wykorzystania zasobów rodziny. Badania międzynarodowe wykazują, że FCC poprawia jakość życia pacjentów i ich bliskich, wzmacnia komunikację z personelem i zwiększa skuteczność opieki. W krajach takich jak USA, Kanada, Skandynawia i Niemcy model ten jest powszechnie stosowany w geriatrii, rehabilitacji i opiece paliatywnej. W Polsce FCC funkcjonuje głównie fragmentarycznie, zwłaszcza w neonatologii, a brakuje systemowych standardów oraz polskiej wersji narzędzia FCCA służącego do oceny jakości opieki. Autorzy wskazują, że w opiece nad seniorami FCC może być alternatywą dla dominującego hierarchicznego modelu kompensacyjnego, który zakłada, że rodzina ponosi główny ciężar opieki. FCC proponuje partnerstwo, współodpowiedzialność i integrację usług lokalnych. Przykładem praktycznego wdrożenia FCC w Polsce jest projekt FAMCARE, oparty na współpracy rodzin, instytucji i środowiska lokalnego, zgodny z ideą deinstytucjonalizacji. Artykuł podkreśla, że FCC może znacząco poprawić jakość opieki nad osobami starszymi w Polsce, jednak wymaga to zmian organizacyjnych, kulturowych i kompetencyjnych w systemie wsparcia.
REFERENCJE (42)
1.
Antonovsky, A. (1996). The salutogenic model as a theory to guide health promotion. Health Promotion International, 11(1), s. 11–18.
2.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W.H. Freeman. New York.
3.
Bovaird, T., Loeffler, E. (2013). The role of co-production for better health and well-being: Why we need to change. W: E. Loeffler i in. (red.), Co-production of health and wellbeing in Scotland. Governance International. Birmingham.
4.
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson. New York.
5.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press. Cambridge.
6.
Cantor, H.M. (1975). Life space and the social support system of the inner city elderly of New York. The Gerontologist, 15, s. 23–27.
7.
Cantor, H.M. (1983). Strain among caregivers: A study of experience in the United States. The Gerontologist, 23(5), s. 597–604.
8.
Davidson, J.E., Aslakson, R.A., Long, A.C., Puntillo, K.A., Kross, E.K., Hart, J., … White, D.B. (2017). Guidelines for family-centered care in the ICU. Critical Care Medicine, 45(1), s. 103–128.
9.
Espe-Sherwindt, M. (2008). Family-centred practice: Collaboration, competency and evidence. Support for Learning, 23(3), s. 136–143,
https://doi.org/10.1111/j.1467....
10.
European Expert Group. (2012). Common European guidelines on the transition from institutional to community-based care. European Commission.
11.
Frei, I.A. (2012). Familienzentrierte Pflege: Grundlagen und Praxis. Pflegewissenschaft, 14(9), s. 456–460.
12.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. Herder and Herder. New York.
13.
Fürstaller, M. (2014). Familienorientierte soziale Arbeit. UTB. Stuttgart.
14.
Gilligan, C. (1982). In a Different Voice: Psychological Theory and Women’s Development. Harvard University Press. Cambridge,.
15.
Graneheim, U.H., Johansson, A., Lindgren, B.M. (2014). Family caregivers’ experiences of their supportive role in caring for a close relative with dementia. Scandinavian Journal of Caring Sciences, 28(3), s. 689–697.
16.
Gysels, M., Higginson, I.J., Rajasekaran, M., Davies, E., Harding, R. (2004). Family care-giving in palliative and end-of-life care. Palliative Medicine, 18(7), s. 643–652,
https://doi.org/10.1191/026921....
18.
Kobelt Neuhaus, D., Frei, I.A. (2016). Familienzentrierte Pflege bei Demenz. Hogrefe Verlag.
20.
Kostka, T. (2018). Opieka geriatryczna – modele i strategie. PZWL. Warszawa.
21.
Kulesza, M. (2017). Rodzinne zasoby w pedagogice społecznej i praktyce psychopedagogicznej. Difin. Warszawa.
22.
Kuo, D.Z., Houtrow, A.J., Arango, P., Kuhlthau, K.A., Simmons, J.M., Neff, J.M. (2012). Family-centered care: Current applications and future directions in pediatric health care. Maternal and Child Health Journal, 16(2), s. 297–305,
https://doi.org/10.1007/s10995....
23.
Lambers, H. (2009). Systemische Familienpädagogik. Verlag Barbara Budrich. Opladen.
24.
Libura, M. (2017). Pacjent i rodzina jako partnerzy w opiece. Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu, 51(3), s. 273–277.
26.
Mossakowska, M., Więcek, A., Błędowski, P. (red.). (2012). PolSenior: Aspekty medyczne, psychologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce. Termedia. Poznań.
28.
Noddings, N. (1984). Caring: A Feminine Approach to Ethics and Moral Education. University of California Press. Berkeley.
31.
Rogers, C.R. (1951). Client-Centered Therapy. Houghton Mifflin. Boston.
32.
Schnepp, W., Fringer, A., Mayer, H. (2010). Familienzentrierte Pflege. Pflegewissenschaft, 12(6), s. 305–311.
33.
Shelton, T.L., Jeppson, E.S., Johnson, B.H. (1987). Family-centered care for children with special health care needs. Association for the Care of Children’s Health. Washington.
34.
Shields, L., Pratt, J., Hunter, J. (2006). FCC: A review of qualitative studies. Journal of Clinical Nursing, 15(10), s. 1317–1323,
https://doi.org/10.1111/j.1365....
36.
Szweda-Lewandowska, Z. (brw). Modele opieki nad osobami niesamodzielnymi. W: M. Szarota, B. Szatur-Jaworska (red.), Polityka społeczna wobec starości i starzenia się (s. 215–223). Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Warszawa.
37.
Walsh, F. (2016). Strengthening family resilience (3rd ed.). Guilford Press. New York.
38.
Watson, J. (2008). Nursing: The philosophy and science of caring (wyd. popr.). University Press of Colorado. Boulder.
39.
Wells, N., Bronheim, S., Zyzanski, L., Hoover, C. (2015). Psychometric evaluation of the FCCA Tool. Academic Pediatrics, 15(2), s. 182–189,
https://doi.org/10.1016/j.acap....
40.
Wockenfuß, H. (2010). Die Elternarbeit auf der neonatologischen Station: Familienzentrierte Pflege im klinischen Alltag. Kohlhammer. Stuttgart.
41.
Zimmerman, M.A. (2000). Empowerment theory. W: J. Rappaport, E. Seidman (red.), Handbook of community psychology (s. 43–63). Kluwer Academic Publishers. Boston.
42.
Zoffmann, V., Lauritzen, T. (2006). Guided self-determination improves life skills. Patient Education and Counseling, 64(1–3), s. 78–86,
https://doi.org/10.1016/j.pec.....