O czasopiśmie
Kolegium Redakcyjne
Rada Naukowa
Recenzenci
Kodeks Etyczny
Polityka AI
Wydania Specjalne
Terminy czasopisma
RODO - informacje o przetwarzaniu danych osobowych
Indeksacja
Licencje i dostęp
Archiwum
Dla autorów
Zasady publikacji
Techniczna instrukcja dla autorów
Umowa o udzielenie nieodpłatnej licencji CC BY-SA
Oświadczenie autora o prawach autorskich
Procedura publikacji
Procedura recenzowania
Formularz recenzji .doc
Formularz recenzji .pdf
Kontakt
O czasopiśmie
Kolegium Redakcyjne
Rada Naukowa
Recenzenci
Kodeks Etyczny
Polityka AI
Wydania Specjalne
Terminy czasopisma
RODO - informacje o przetwarzaniu danych osobowych
Indeksacja
Licencje i dostęp
PRACA ORYGINALNA
Etyka biznesu w branży IT: między legalizmem a pragmatyzmem
1
University of Lomza
2
Bialystok University of Technology
Zaznaczeni autorzy mieli równy wkład w przygotowanie tego artykułu
Data nadesłania: 13-07-2025
Data ostatniej rewizji: 08-12-2025
Data akceptacji: 28-01-2026
Data publikacji: 18-04-2026
JoMS 2026;65(1):586-610
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Cel pracy:
Celem niniejszych badań było rozpoznanie dominujących postaw wobec etyki biznesu wśród osób zatrudnionych w sektorze IT w Polsce oraz ustalenie, w jakim stopniu różnią się one w zależności od płci.
Materiał i metody:
W badaniach zastosowano kwestionariusz ATBEQ (The Attitudes Towards Business Ethics Questionnaire), który mierzy poziom akceptacji pięciu orientacji etycznych: makiawelizmu, obiektywizmu moralnego, relatywizmu etycznego, darwinizmu społecznego oraz legalizmu. Dane zostały zebrane metodą ankiety papierowej (PAPI) i internetowej (CAWI) w latach 2022–2024, a następnie poddane analizie statystycznej (N=175). Do oceny zróżnicowania postaw wykorzystano miary opisowe, analizę wariancji (ANOVA), test post-hoc Scheffègo oraz test U Manna–Whitneya.
Wyniki:
Wyniki wykazały zróżnicowanie postaw etycznych w badanej grupie, przy czym legalizm był postawą najrzadziej akceptowaną i jako jedyny istotnie różnił się od pozostałych orientacji (p < 0,001). Pozostałe postawy uzyskały zbliżone średnie wartości, bez statystycznie istotnych różnic między sobą. Z kolei płeć różnicowała poziom akceptacji dwóch z pięciu postaw – kobiety istotnie częściej niż mężczyźni identyfikowały się z makiawelizmem i obiektywizmem moralnym. W przypadku pozostałych orientacji różnice nie były istotne.
Wnioski:
Wyniki sugerują, że pracownicy sektora IT nie wykazują silnego przywiązania do jednej, dominującej filozofii etycznej, lecz prezentują podejście elastyczne i kontekstualne. Niska akceptacja legalizmu może odzwierciedlać ograniczoną przydatność sformalizowanych norm prawnych w złożonych i dynamicznych realiach technologicznych. Jednocześnie umiarkowane różnice płciowe wskazują na możliwość istnienia bardziej zniuansowanego podejścia kobiet do kwestii etycznych.
Celem niniejszych badań było rozpoznanie dominujących postaw wobec etyki biznesu wśród osób zatrudnionych w sektorze IT w Polsce oraz ustalenie, w jakim stopniu różnią się one w zależności od płci.
Materiał i metody:
W badaniach zastosowano kwestionariusz ATBEQ (The Attitudes Towards Business Ethics Questionnaire), który mierzy poziom akceptacji pięciu orientacji etycznych: makiawelizmu, obiektywizmu moralnego, relatywizmu etycznego, darwinizmu społecznego oraz legalizmu. Dane zostały zebrane metodą ankiety papierowej (PAPI) i internetowej (CAWI) w latach 2022–2024, a następnie poddane analizie statystycznej (N=175). Do oceny zróżnicowania postaw wykorzystano miary opisowe, analizę wariancji (ANOVA), test post-hoc Scheffègo oraz test U Manna–Whitneya.
Wyniki:
Wyniki wykazały zróżnicowanie postaw etycznych w badanej grupie, przy czym legalizm był postawą najrzadziej akceptowaną i jako jedyny istotnie różnił się od pozostałych orientacji (p < 0,001). Pozostałe postawy uzyskały zbliżone średnie wartości, bez statystycznie istotnych różnic między sobą. Z kolei płeć różnicowała poziom akceptacji dwóch z pięciu postaw – kobiety istotnie częściej niż mężczyźni identyfikowały się z makiawelizmem i obiektywizmem moralnym. W przypadku pozostałych orientacji różnice nie były istotne.
Wnioski:
Wyniki sugerują, że pracownicy sektora IT nie wykazują silnego przywiązania do jednej, dominującej filozofii etycznej, lecz prezentują podejście elastyczne i kontekstualne. Niska akceptacja legalizmu może odzwierciedlać ograniczoną przydatność sformalizowanych norm prawnych w złożonych i dynamicznych realiach technologicznych. Jednocześnie umiarkowane różnice płciowe wskazują na możliwość istnienia bardziej zniuansowanego podejścia kobiet do kwestii etycznych.
Licencja
FINANSOWANIE
Badania przeprowadzono w ramach projektu
nr WZ/WIZ-INZ/3/2026, Politechnika Białostocka, finansowanie z dotacji na badania naukowe przyznane przez ministra właściwego do spraw nauki.
REFERENCJE (76)
1.
Adams, J.S., Tashchian, A., Shore, T.H. (2001). Codes of ethics as signals for ethical behavior. Journal of Business Ethics, 29, s. 199–211.
2.
Ahmed, M.A.O., Zhang, J. (2025). The effect of managers’ bottom-line attitude on counterproductive work behavior: the mediation of organizational cynicism and moderation of ethical individuality. Current Psychology, s. 1–21.
3.
Aldarabseh, W.M. (2019). Business Students Attitudes Towards Business Ethics in Saudi Arabia: The Genger Factor. Eurasian Journal of Business and Management, 7(3), s. 15–21.
4.
Ali, A., Abbas, S.F., Khattak, M.S., Arfeen, M.I., Ishaque Chaudhary, M.A., Yousaf, L. (2022). Mediating role of employees’ intrinsic motivation and psychological safety in the relationship between abusive supervision and innovative behavior: An empirical test in IT sector of Pakistan. Cogent Business & Management, 9(1), 2039087.
5.
Anguelov, K., Stoyanova, T., Tamošiūnienė, R. (2020). Research of motivation of employees in the IT sector in Bulgaria. Entrepreneurship and Sustainability Issues (3), s. 2556.
6.
Aslam, H.D., Căpușneanu, S., Javed, T., Rakos, I.S., Barbu, C.M. (2024). The mediating role of attitudes towards performing well between ethical leadership, technological innovation, and innovative performance. Administrative Sciences, 14(4), s. 62.
7.
Azhar, Z. (2025). The Role of Ethical Leadership in HRM-driven Corporate Social Responsibility-CSR. Available at SSRN 5184673.
8.
Bageac, D., Furrer, O., Reynaud, E. (2011). Management students’ attitudes toward business ethics: A comparison between France and Romania. Journal of Business Ethics, 98, s. 391–406.
9.
Balamurugan, G., Sreeleka, M. (2020). A study on work life balance of women employees in it sector. International Journal of Engineering Technologies and Management Research, 7(1), s. 64–73.
10.
Bell, W. (2009). Moral discourse, objectivity, and the future. Futura, 1(28), s. 43–57.
11.
Bell, J.S.L., Raj, S.S. (2016). Role of leaders for boosting morale of employees in IT sector with special reference to Technopark, Trivandrum. International Journal of Management Research and Reviews, 6(9), s. 1155.
12.
Benjak, I., Mandarić, D., Hunjet, A. (2024). Difference between genders in attitudes toward ethics in digital business. Evidence from Croatia. MAP Social Sciences, 4, 31–42.
13.
Bocean, C.G., Nicolescu, M.M., Cazacu, M., Dumitriu, S. (2022). The role of social responsibility and ethics in employees’ wellbeing. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(14), s. 8838.
14.
Borucka-Arctowa, M. (1964). Legalizm a konformizm i oportunizm. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 2, s. 239–257.
16.
Brey, P. (2000). Disclosive computer ethics. ACM SIGCAS Computers and Society, 30(4), s. 10–16, https://doi.org/10.1145/572260....
17.
Christie, R., Geis, F.L. (1970). Studies in Machiavellianism. New York: Academic Press.
18.
Chrzan, E., Sowier-Kasprzyk, I. (2017). Kooperencja małych firm wobec globalizacji gospodarki. Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej. Zarządzanie (28).
19.
De Cremer, D., Vandekerckhove, W. (2017). Managing unethical behavior in organizations: The need for a behavioral business ethics approach. Journal of Management & Organization, 23(3), s. 437–455.
20.
De Cremer, D., Van Dick, R., Tenbrunsel, A., Pillutla, M., Murnighan, J.K. (2011). Understanding ethical behavior and decision making in management: A behavioural business ethics approach. British Journal of Management, 22, S1–S4.
21.
Echevarria-Cruz, S., Vaduva, S., Fotea, I., Neagoie, D. (2015). Business ethics and corporate social responsibility attitudes among SME leaders in Romania. W: Proceedings of the International Management Conference, 9(1), s. 830–839.
22.
Cengiz, E., Ferman, M., Akyuz, I. (2012). Business Ethics: Exploring the Differences About Perceptions of Business Ethics Among Selected Turkish Financial Specialists. Journal of Marketing Development and Competitiveness, 6(4), s. 96–106.
23.
Faizan, R., Zehra, N., Baloch, A., Nadda, V., Riaz, F. (2015). Leading Leadership style to motivate cultural-oriented female employees in the IT sector of developing country: IT Sectors responses from Pakistan. MPRA Paper no. 67313.
24.
Franke, G.R., Nadler, S.S. (2008). Culture, economic development, and national ethical attitudes. Journal of Business Research, 61(3), 254–264.
25.
Geeta, M., Pooja, J., Mishra, P.N., Park, K. (2016). Ethical behaviour in organizations: A literature review. Journal of Research in Business and Management, 4(1), s. 1–6.
26.
Harman, G., Thomson, J.J. (1996). Moral Relativism and Moral Objectivity. Cambridge, Mass., USA: Edited by Judith Jarvis Thomson.
27.
Hunter, J.E., Gerbing, D.W., Boster, F.J. (1982). Machiavellian beliefs and personality: Construct invalidity of the Machiavellianism dimension. Journal of Personality and Social Psychology, 43(6), s. 1293.
28.
Islam, T., Khatoon, A., Cheema, A.U., Ashraf, Y. (2024). How does ethical leadership enhance employee work engagement? The roles of trust in leader and harmonious work passion. Kybernetes, 53(6), s. 2090–2106.
29.
Jacórzyński, W. (1993). Joseph Fletcher i agapizm, czyli: kochaj i rób, co chcesz. Etyka, 26, s. 61–72.
30.
Jones, D.N., Paulhus, D.L. (2009). Machiavellianism. W: M.R. Leary, R.H. Hoyle (red.), Individual differences in social behavior (s. 93–108). New York, The Guilford Press.
31.
Johnson, D.G., Miller, K.W. (2008). Un-making artificial moral agents. Ethics and Information Technology, 10, s. 123–133, https://doi.org/10.1007/s10676....
32.
Johnson, D.G., Miller, K.W. (2002). Is diversity in computing a moral matter? ACM SIGCSE Bulletin, 34(2), s. 9–10.
33.
Jung, H.S., Yoon, H.H. (2006). Attitudes towards Business Ethics by ATBEQ of the Students Majoring in Culinary and Foodservice Management. Korean Journal of Food and Cookery Science, 22(6), s. 756–767.
34.
Kandoth, S., Shekhar, S.K. (2025). Employees’ intrinsic motivation in mediating the relationship between perceived ambidextrous organizational culture and innovative behaviour in the Indian IT sector. The Learning Organization, 32(2), s. 237–258.
35.
Kantor, J., Weisberg, J. (2002). Ethical attitudes and ethical behavior: are managers role models? International Journal of Manpower, 23(8), 687–703.
36.
Kanwar, Y.P.S., Singh, A.K., Kodwani, A.D. (2012). A study of job satisfaction, organizational commitment and turnover intent among the IT and ITES sector employees. Vision, 16(1), s. 27–35.
37.
Koszela, A. (2020). The influence of staff turnover on work motivation and job performance of employees in IT sector – the results of empirical research. Forum Scientiae Oeconomia, 8(1), 29–48. https://doi.org/10.23762/FSO_V....
39.
Lupuleac, Z.L., Lupuleac, S., Rusu, C. (2012). Changing ethical behavior in times of economic crisis in organizations. Procedia Economics and Finance, 3, s. 921–927.
40.
Łukasik, K. (2024). Przyszłość technologiczna Polski w wyobrażeniach decydentów. Warszawa: Polski Instytut Ekonomiczny.
41.
Manasa, K.V.L., Showry, M. (2018). The Impact of Work-Life Balance Practices on Women Employees in the IT Sector. IUP Journal of Soft Skills, 12(3).
42.
McFarland Solomon, H. (2001). Origins of the ethical attitude. Journal of Analytical Psychology, 46(3), s. 443–454.
43.
Moore, R.S., Radloff, S.E. (1996). Attitudes towards business ethics held by South African students. Journal of Business Ethics, 15, s. 863–869.
44.
Moor, J.H. (2005). Why we need better ethics for emerging technologies. Ethics and Information Technology, 7(3), s. 111–119, https://doi.org/10.1007/s10676....
45.
Nazdrowicz, J. (2017). Wyzwania branży IT a kooperacja z uczelniami wyższymi w kontekście kształcenia zasobów ludzkich. Kwartalnik Naukowy Uczelni Vistula, 1(51), s. 108–118.
46.
Neumann, Y., Reichel, A. (1987) The development of attitudes toward business ethics questionnaire (ATBEQ): Concepts, dimensions, and relations to work values. Working paper, Department of Industrial Engineering and Management, Ben Gurion University of the Negev, Israel.
47.
Ng, H.S., Kee, D.M.H. (2024). Understanding Ethical Attitudes: Exploring Personal Ethics and Ethical Climate in Conceptual Framework. W: Ethical Quandaries in Business Practices: Exploring Morality and Social Responsibility (s. 311–336), IGI Global Scientific Publishing; Business Science Reference; IGI Global.
48.
Nguyen, L.D. (2015). Would taking ethics course and having business law training make a difference in the attitudes towards business ethics? An examination of business students in the US. BAASANA LEADERSHIP, 106.
49.
Olesiński, D. (2006). O potrzebie etyki biznesu. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach, s. 47–56.
50.
Parys, T. (2004). Informatyk i konsultant w procesie wdrożeniowym systemu zintegrowanego klasy ERP. W: Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Systemy Wspomagania Organizacji, s. 114.
51.
Preble, J.F., Reichel, A. (1988) Attitudes towards business ethics of future managers in the U.S. and Israel. Journal of Business Ethics, 7(12), s. 941–949. ISSN 0167-4544.
52.
Procházka, J., Jirásek, M. (2023). A cross-cultural comparison of attitudes towards business ethics. International Journal of Business Governance and Ethics, 17(1), s. 1–33.
53.
Procházka, J., Kulhavý, V., Jirásek, M. (2015) Translation and adaptation of the Attitudes towards business ethics questionnaire (ATBEQ) into Czech Language, Conference: Aktuálne problémy podnikovej sféry 2015, At: Bratislava, SK.
54.
Raport Perspektywy Rozwoju Polskiej Branży ITC do roku 2025, raport przygotowany przez Investin na zlecenie Ministerstwa Rozwoju (2017). Warszawa: Wydawnictwo Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.
55.
Rauthmann, J.F. (2012). Towards multifaceted Machiavellianism: Content, factorial, and construct validity of a German Machiavellianism Scale. Personality and Individual Differences, 52(3), s. 345–351.
56.
Roozen, I., De Pelsmacker, P., Bostyn, F. (2001). The ethical dimensions of decision processes of employees. Journal of Business Ethics, 33, s. 87–99.
57.
Rosiński, J. (2013). Postawy zawodowe informatyków: jednostka, zespół, organizacja. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 1–234.
58.
Sabbarwal, S., Singh, M.M., Amiri, M. (2017). Occupational stress on employees in information technology organizations. Asian Journal of Social Sciences & Humanities, 6(3).
59.
Saraswathi, S. (2011). A study on factors that motivate IT and non IT sector employees: A comparision. International Journal of Research in Computer Application and Management, 1(2), s. 72.
60.
Sarwar, H., Ishaq, M.I., Amin, A., Ahmed, R. (2020). Ethical leadership, work engagement, employees’ well-being, and performance: a cross-cultural comparison. Journal of Sustainable Tourism, 28(12), s. 2008–2026.
61.
Shah, F.T., Idrees, F., Imam, A., Khan, T.A., Mariyam, A. (2014). Impact of job satisfaction on organizational commitment in IT sector employees of Pakistan. Journal of Applied Environmental and Biological Sciences, 4(8), s. 190–197.
62.
Sims, R.L. (2006). Comparing ethical attitudes across cultures. Cross Cultural Management. An International Journal, 13(2), s. 101–113.
63.
Sitarska, M. (2009). Struktura rynku usług informatycznych w Polsce. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Informatyka Ekonomiczna, 14(82) Rynek usług informatycznych, s. 120–131.
64.
Skarżyńska, K., Radkiewicz, P. (2011). Co wzmacnia/osłabia społeczny darwinizm? O roli doświadczeń z ludźmi, osobowości, wartości osobistych i przywiązania do wspólnoty. Psychologia Społeczna, 1(16), s. 7–23.
65.
Stanuch, M., Gorzelany-Dziadkowiec, M., Smutek, H. (2024). Znaczenie kompetencji miękkich w procesie dostosowań rynku pracy do wymagań rewolucji 4.0. Horyzonty Wychowania, 23(65), s. 65–78.
66.
Stead, W.E., Worrell, D.L., Stead, J.G. (1990). An integrative model for understanding and managing ethical behavior in business organizations. Journal of Business Ethics, 9, s. 233–=242.
67.
Sudsakorn, C., Rattanawiboonsoom, V. (2018). Ethical business culture and its impact on unethical behaviors in the workplace: Conceptual implications. PSAKU International Journal of Interdisciplinary Research, 7(1).
68.
Sujit, K.S. (2011). Comparing ethical attitudes of expatriates working in UAE. Middle East Journal of Business, 6(1), s. 16–25.
69.
Szafranek, R. (2016). Społeczne zmiany w postawie wobec pracy zawodowej u specjalistów z branży IT, s. 319–333[w]: red. D. Gałuszka, G. Ptaszek, D. Żuchowska-Skiba, Technologiczno-społeczne oblicza XXI wieku, wyd. Libron – Filip Lohner, Kraków.
70.
Thomas, T., Schermerhorn Jr, J.R., Dienhart, J.W. (2004). Strategic leadership of ethical behavior in business. Academy of Management Perspectives, 18(2), s. 56–66.
71.
Turek, D. (2011). Czy postawy etyczne są dobrymi predyktorami nieetycznych zachowań pracowników? Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, 1(78), s. 84–96.
72.
Valentine, S., Hollingworth, D., Eidsness, B. (2014). Ethics-related selection and reduced ethical conflict as drivers of positive work attitudes: Delivering on employees’ expectations for an ethical workplace. Personnel Review, 43(5), s. 692–716.
73.
Wasiluk, A. (2023). Postawy wobec etyki biznesu w opinii polskich studentów kierunku zarządzanie. Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej (3), s. 52–61, DOI: 10.53259/2023.3.06.
74.
Wilson, D.S., Near, D., Miller, R.R. (1996). Machiavellianism: A synthesis of the evolutionary and psychological literatures. Psychological Bulletin, 119, s. 285–299.
75.
Zając, D., Rosiński, J. (2018). Spotkania integracyjne jako narzędzia kształtowania kompetencji społecznych w zbiorowości pracowników sektora ICT. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, tom XIX, z. 8, cz. III, s. 321–339.
76.
Zulfqar, A., Hussain, B., Bashir, N.B., Rehman, I. (2024). Identifying the Relationship between Ethical Leadership and Work Attitude of University Teachers: The Mediating Role of Trust. Educational Research and Innovation, 4(1), s. 82–95.
| eISSN: | 2391-789X |
| ISSN: | 1734-2031 |
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
