PRACA ORYGINALNA
Prokurator czy Prefekt – uwagi o zarządzaniu rzymskimi prowincjami na marginesie tytułu Poncjusza Piłata
Więcej
Ukryj
1
University of Rzeszow, Faculty of Law and Administration, Rzeszow, Poland
Data nadesłania: 24-11-2025
Data ostatniej rewizji: 15-02-2026
Data akceptacji: 17-02-2026
Data publikacji: 18-04-2026
JoMS 2026;65(1):564-585
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Cel pracy:
Problem badawczy dotyczy tego, czy Poncjusz Piłat (będący namiestnikiem Judei w latach 26-36 n.e.) pełnił funkcję prokuratora (jak wskazuje na to przekaz Tacyta), czy może był prefektem (jak wskazuje na to źródło epigraficzne). Celem pracy jest udzielenie odpowiedzi na to pytanie poprzez wyselekcjonowanie i analizę źródeł poświęconych tytulaturze Poncjusza Piłata oraz dokonanie krytycznej oceny literatury poświęconej problemowi.
Materiał i metody:
Opracowanie oparto na krytycznej analizie literatury przedmiotu i źródeł. Dzięki temu tekst nabrał charakteru dogmatyczno-historycznego. W pracy wykorzystano: (1) metodę historyczną dla rekonstrukcji kontekstu ustrojowego i politycznego zarządzania rzymskimi prowincjami w okresie wczesnego cesarstwa (2) metodę źródłową dla analizy tekstów starożytnych autorów oraz źródeł epigraficznych i archeologicznych; (3) metodę porównawczą dla zestawienia ustroju Judei z innymi prowincjami cesarskimi; (4) metodę hermeneutyczną, która pozwoliła na interpretację terminów urzędniczych w ich grecko-łacińskim kontekście.
Wyniki:
Przeprowadzone badania pozwoliły na zebranie i analizę wszystkich źródeł literackich i epigraficznych, w których wymieniony był Poncjusz Piłat, a także dokonano kwerendy najważniejszej literatury przedmiotu poświęconej problematyce tytułu Poncjusza Piłata.
Wnioski:
Poncjusz Piłat jako urzędujący namiestnik Judei w latach 26-36 n.e. pełnił funkcję prefekta z dodatkowymi uprawnieniami prokuratorskimi. Innymi słowy był prefektem – prokuratorem. Za tym przemawia najważniejszy dowód – epigraficzny oraz źródłowe opisy jego uprawień władczych z jakich korzystał w zarządzanej przez siebie prowincji. Dodatkowe uprawnienia skarbowe i znajomość praktyki administracyjnej cesarstwa uzasadnia też tezę o dodatkowych uprawnieniach prokuratorskich Piłata.
FINANSOWANIE
Program Rozwoju Humanistyki i Nauk Społecznych Uniwersytetu Rzeszowskiego (nr projektu : PWOSG.501.38.2025)
REFERENCJE (32)
1.
Bond, H.K. (2004). Pontius Pilate in history and interpretation. Cambridge: Cambridge University Press.
2.
Bosak, P.C. (2024). Rzymscy namiestnicy Judei czasów Biblii. Leksykon. Kraków: Wydawnictwo Petrus.
3.
Brunt, P.A. (1966). Procuratorial Jurisdiction. Latomus 25.3, s. 461–489.
4.
Byra, M. (2022). Powstanie w Judei 66–74 n.e. Kocewia Mała: Wydawnictwo Atryda.
6.
Ciecieląg, J. (2000). Palestyna w czasach Jezusa. Dzieje polityczne. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
7.
Ciecieląg, J. (2003). Poncjusz Piłat. Prefekt Judei. Kraków – Mogilany: The Enigma Press.
8.
Degrassi, A. (1964). ,,Sull’iscrizione di Ponzio Pilato”. Rendiconti dell’Accademia Nazionale dei Lincei, Classe di scienze morali, storiche e filologiche, 8(19), s. 59–65.
9.
De Martino, F. (1974). Storia della Costituzione romana. Vol. IV. Napoli: Editore Jovene.
10.
Dubuisson, M. (1999). Le «procurateur» de Judée. Revue belge de philologie et d’histoire, 77(1), s. 131–136.
11.
Eck, W. (2007). Rom und Judaea. Fünf Vorträge zur römischen Herrschaft in Palaestina. Tübingen: Mohr Siebeck.
12.
Frova, A. L’Inscrizione di Ponzio Pilato a Cesarea. Rendiconti, 95, 1961, s. 419–434.
13.
Ghiretti, M. (1985). Lo ,,status” della Giudea dall’età Augustea all’età Claudia. Latomus, 44, s. 751–766.
14.
Herrmann, L. (1970). Chrestos. Témoignages païens et juifs sur le christianisme du premier siècle.Latomu vol 109, ss.174.
15.
Hirschfeld, O. (1905) Die kaiserlichen Verwaltungsbeamten bis auf Diocletian, 2. Aufl. Berlin: Weidmann.
16.
Isaac, B. (1981). The Decapolis in Syria: a Neglected Inscription. Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik,44, s. 67–74.
17.
Jones, A.H.M. (1968). Studies in Roman Government and Law (Procurators and Prefects in the Early Principate). London, Barnes & Noble.
18.
Jońca, M. (2009). Głośne rzymskie procesy karne. Wrocław: Wydawnictwo Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
19.
Jońca, M. (2016). Czyste ręce prefekta Judei. Palestra, 3(61), s. 146–150.
20.
Lewandowski, I. (2007). Historiografia rzymska. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
21.
Lifshitz, B. (1962). Inscriptions Latines de Césarée en Palestine. Latomus, 21, s. 149–150.
22.
Miglietta, M. (2011). I.N.R.I. Studi e riflessioni intorno al processo a Gesù, Napoli: Satura Editrice. Drugie wydanie: Miglietta, M. (2024). I.N.R.I. Studi e riflessioni intorno al processo a Gesù, seconda edizione ampliata, Napoli: Satura Editrice.
23.
Millar, F. (1964). Some Evidence on the Meaning of Tacitus ,,Annals XII”. 60. Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 13.2, s. 180–187.
24.
Millar, F. (1965). The Development of Jurisdiction by Imperial Procurators: Further Evidence. Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 14.3, s. 362–367.
25.
Pflaum, H.-G. (1961). Les carrières procuratoriennes équestres sous le Haut-Empire romain, t. III. Paris: Maisonneuve.
26.
Smallwood, E.M. (1976). The Jews under Roman Rule. From Pompey to Diocletian. Leiden: E.J. Brill.
27.
Sobczyk, M. (2013). Proces Jezusa oczami historyka i prawnika. Studia Iuridica Toruniensia, XII, s. 221–252.
28.
Starowieyski, M. (2020). Apokryfy Nowego Testamentu. Ewangelie apokryficzne. Część II. Kraków: Wydawnictwo WAM.
29.
Święcicka, P. (2012). Proces Jezusa w świetle prawa rzymskiego. Warszawa: Wolters Kluwer. Drugie wydanie: Święcicka, P. (2024). Proces Jezusa w świetle prawa rzymskiego. Warszawa: Wolters Kluwer.
30.
Tarwacka, A., Zabłocki, J. (2005). Publiczne prawo rzymskie. Warszawa: Liber.
31.
Vardaman, J. (1962). A New lnscription Which Mentions Pilate as ,,Prefect”. Journal of Biblical Literature, 81(1), s. 70–71.
32.
Walker, B. (1952). The Annals of Tacitus. A Study in the Writing of History. Manchester: Manchester University Press.