O czasopiśmie
Kolegium Redakcyjne
Rada Naukowa
Recenzenci
Kodeks Etyczny
Polityka AI
Wydania Specjalne
Terminy czasopisma
RODO - informacje o przetwarzaniu danych osobowych
Indeksacja
Licencje i dostęp
Archiwum
Dla autorów
Zasady publikacji
Techniczna instrukcja dla autorów
Umowa o udzielenie nieodpłatnej licencji CC BY-SA
Oświadczenie autora o prawach autorskich
Procedura publikacji
Procedura recenzowania
Formularz recenzji .doc
Formularz recenzji .pdf
Kontakt
O czasopiśmie
Kolegium Redakcyjne
Rada Naukowa
Recenzenci
Kodeks Etyczny
Polityka AI
Wydania Specjalne
Terminy czasopisma
RODO - informacje o przetwarzaniu danych osobowych
Indeksacja
Licencje i dostęp
PRACA ORYGINALNA
Między prewencją a autonomią. Porównawcze modele dostępu do broni w wybranych państwach demokratycznych
1
Pomeranian University in Słupsk
Data nadesłania: 14-12-2025
Data ostatniej rewizji: 13-02-2026
Data akceptacji: 17-02-2026
Data publikacji: 18-04-2026
JoMS 2026;65(1):53-87
SŁOWA KLUCZOWE
bezpieczeństwo publicznereglamentacja broni palnejautonomia obywatelskakultura regulacyjnauznaniowość administracyjna
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Cel pracy:
Celem jest identyfikacja modeli reglamentacji dostępu do broni palnej w wybranych państwach demokratycznych oraz ocena ich konsekwencji dla relacji między prewencją bezpieczeństwa publicznego a autonomią obywatelską. Artykuł wyjaśnia, jak rozwiązania prawno-instytucjonalne kształtują uznaniowość licencyjną i status obywatela – jako źródła ryzyka lub partnera współodpowiedzialnego za bezpieczeństwo publiczne.
Materiał i metody:
Zastosowano jakościową analizę porównawczą o charakterze deskryptywno-interpretacyjnym, osadzoną w paradygmacie neoinstytucjonalnym. Zastosowano metody teoretyczne analizy, syntezy, abstrahowania i porównania, służące rekonstrukcji dominujących logik regulacyjnych. Materiał badawczy obejmował akty prawne, architekturę instytucjonalną systemów licencyjnych oraz wtórne dane statystyczne dotyczące cywilnego posiadania broni w ośmiu państwach demokratycznych.
Wyniki:
Wyodrębniono sześć modeli reglamentacji dostępu do broni palnej: prewencyjno-restrykcyjny, prewencyjno-uznaniowy, prewencyjno-proceduralny, liberalno-proceduralny, konstytucyjno-autonomiczny oraz hybrydowy. Wykazano, że skuteczność i legitymizacja społeczna systemów zależą w mniejszym stopniu od poziomu formalnych zakazów, a w większym od spójności procedur, przejrzystości kryteriów licencyjnych, ograniczenia arbitralności i stabilności praktyki instytucjonalnej.
Wnioski:
Reglamentacja dostępu do broni palnej powinna być postrzegana jako element architektury bezpieczeństwa publicznego, a nie wyłącznie instrument prewencji. Wyniki wskazują, że ewentualne reformy powinny mieć przede wszystkim charakter instytucjonalno-proceduralny, wzmacniający przewidywalność decyzji i partnerskie ujęcie obywatela w systemie bezpieczeństwa.
Celem jest identyfikacja modeli reglamentacji dostępu do broni palnej w wybranych państwach demokratycznych oraz ocena ich konsekwencji dla relacji między prewencją bezpieczeństwa publicznego a autonomią obywatelską. Artykuł wyjaśnia, jak rozwiązania prawno-instytucjonalne kształtują uznaniowość licencyjną i status obywatela – jako źródła ryzyka lub partnera współodpowiedzialnego za bezpieczeństwo publiczne.
Materiał i metody:
Zastosowano jakościową analizę porównawczą o charakterze deskryptywno-interpretacyjnym, osadzoną w paradygmacie neoinstytucjonalnym. Zastosowano metody teoretyczne analizy, syntezy, abstrahowania i porównania, służące rekonstrukcji dominujących logik regulacyjnych. Materiał badawczy obejmował akty prawne, architekturę instytucjonalną systemów licencyjnych oraz wtórne dane statystyczne dotyczące cywilnego posiadania broni w ośmiu państwach demokratycznych.
Wyniki:
Wyodrębniono sześć modeli reglamentacji dostępu do broni palnej: prewencyjno-restrykcyjny, prewencyjno-uznaniowy, prewencyjno-proceduralny, liberalno-proceduralny, konstytucyjno-autonomiczny oraz hybrydowy. Wykazano, że skuteczność i legitymizacja społeczna systemów zależą w mniejszym stopniu od poziomu formalnych zakazów, a w większym od spójności procedur, przejrzystości kryteriów licencyjnych, ograniczenia arbitralności i stabilności praktyki instytucjonalnej.
Wnioski:
Reglamentacja dostępu do broni palnej powinna być postrzegana jako element architektury bezpieczeństwa publicznego, a nie wyłącznie instrument prewencji. Wyniki wskazują, że ewentualne reformy powinny mieć przede wszystkim charakter instytucjonalno-proceduralny, wzmacniający przewidywalność decyzji i partnerskie ujęcie obywatela w systemie bezpieczeństwa.
Licencja
REFERENCJE (79)
1.
Adamczyk, E. (2016). Dostęp do broni palnej w celu ochrony osobistej w Polsce. Studia nad Bezpieczeństwem, (1), s. 147–164, https://doi.org/10.34858/snb.1....
2.
Babiński, A., Kupiński, R. (2007). Broń i amunicja: Reglamentacja i odpowiedzialność. Szczytno: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie.
3.
Baldwin, R., Cave, M., Lodge, M. (2012). Understanding regulation: Theory, strategy, and practice (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
4.
Biuro Analiz, Dokumentacji i Korespondencji, Zespół Analiz i Opracowań Tematycznych. (2017). Zasady dostępu do broni w wybranych państwach europejskich (Opracowania Tematyczne, OT-658). Kancelaria Senatu.
5.
Black, J. (2008). Constructing and contesting legitimacy and accountability in polycentric regulatory regimes. Regulation & Governance, 2(2), s. 137–164.
6.
Bočková, K., Juříček, L., Procházka, D.A., Moravcová, I. (2024). Legal gun ownership as an important factor of state security: Reality or myth? Journal of Infrastructure, Policy and Development, 8(9), Article 8386, https://doi.org/10.24294/jipd.....
7.
Bundesministerium des Innern. (2002). Waffengesetz vom 11. Oktober 2002 (BGBl. I S. 3970). Berlin: Bundesgesetzblatt.
10.
CBOS. (2023). Poczucie bezpieczeństwa i zagrożeń. Centrum Badania Opinii Społecznej.
11.
Cornell, S. (2006). A well-regulated militia: The founding fathers and the origins of gun control in America. Oxford: Oxford University Press.
12.
Cornell, S., DeDino, N. (2004). A well-regulated right: The early American origins of gun control. Fordham Law Review, 73(2), s. 487–528.
13.
Czech Ministry of the Interior. (2023). Firearms and ammunition statistics. https://www.mvcr.cz.
14.
Department of Justice Canada. (2002). Evaluation of the Canadian firearms program. Government of Canada.
15.
Duquet, N. (2015). Firearms and violent deaths in Europe. Flemish Peace Institute.
16.
Eidgenössisches Justiz – und Polizeidepartement. (2019). Das Schweizer Waffenrecht: Grundlagen, Praxis und aktuelle Herausforderungen. EJPD.
17.
European Parliament and Council. (2021). Directive (EU) 2021/555 of 24 March 2021 on control of the acquisition and possession of weapons (codification). Official Journal of the European Union, L 115, s. 1–57.
18.
Finnish National Risk Centre (SUPO). (2023). National threat assessment: Firearms and security risks in Finland. Helsinki: Finnish Security Intelligence Service (SUPO).
20.
Gierszewski, J., Pieczywok, A. (2020). Metodologiczne podstawy badania problemów bezpieczeństwa. Warszawa: Difin.
21.
Gmiter, M. (2010, October 28). Finlandia celuje w broń. Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/swiat/art696....
22.
Hood, C., Rothstein, H., Baldwin, R. (2001). The government of risk: Understanding risk regulation regimes. Oxford: Oxford University Press.
23.
Huemer, M. (2013). Is there a right to own a gun? Social Theory and Practice, 39(3), s. 405–429, https://doi.org/10.5840/socthe....
24.
Hurka, S., Knill, C. (2020). Does regulation matter? A cross-national analysis of the impact of gun policies on homicide and suicide rates. Regulation & Governance, 14(4), s. 787–803, https://doi.org/10.1111/rego.1....
25.
Jagiełło, M. (2021). Reglamentacja broni palnej w Europie: Wybrane zagadnienia. Difin.
26.
Jacuch, A. (2024). Defending Europe: Strengthening resilience through civil preparedness. Politeja, 6(93), s. 237–262, DOI: https://doi.org/10.12797/Polit....
27.
Kalesan, B., Galea, S., Cuomo, R. (2016). Firearm legislation and firearm-related fatalities in the United States. The Lancet, 387(10030), s. 1847–1855, https://doi.org/10.1016/S0140-....
28.
Karp, A. (2018). Estimating global civilian-held firearms numbers. Small Arms Survey.
29.
Killias, M. (1993). International correlations between gun ownership and rates of homicide and suicide. Canadian Medical Association Journal, 148(10), s. 1721–1725.
31.
Kleck, G. (2009). Mass shootings in schools: The worst possible case for gun control. American Behavioral Scientist, 52(10), s. 1447–1464, https://doi.org/10.1177/000276....
32.
Kleck, G., Gertz, M. (1995). Armed resistance to crime: The prevalence and nature of self-defense with a gun. Journal of Criminal Law and Criminology, 86(1), s. 150–187.
33.
Kobus, I. (2023). Broń palna. Regulacja i formacje. Szczytno: Akademia Policji w Szczytnie.
35.
Kurzępa, B. (2010). Ustawa o broni i amunicji. Komentarz (Stan prawny: 1 maja 2010 r.). C.H. Beck.
36.
Lott, J.R., Jr. (2010). More guns, less crime (3rd ed.). Chicago: University of Chicago Press.
38.
Mahoney, J., Thelen, K. (2010). Explaining institutional change: Ambiguity, agency, and power. Cambridge: Cambridge University Press.
41.
Malcolm, J.L. (2002). Guns and violence: The English experience. Harvard University Press.
42.
Mauser, G. (2007). Hubris in the North: The Canadian firearms registry. Fraser Forum, 7(1), s. 15–17.
43.
Ministry of the Interior of Finland. (2022). Firearms in Finland: Annual report. Helsinki: Ministry of the Interior.
44.
Musiałkiewicz, R., Tomaszewski, P. (2020). Dostęp do broni palnej w Polsce: Uwarunkowania instytucjonalne i doktrynalne. Historia i Polityka, 31(38), s. 147–160.
45.
Numbeo. (2024). Europe: Crime index by country 2024 [Rankings], https://www.numbeo.com/crime/r... (dostęp: 9.12.2025).
46.
Naczelny Sąd Administracyjny. (2015, December 2). Wyrok w sprawie pozwolenia na broń kolekcjonerską (sygn. akt II OSK 847/14).
47.
Naczelny Sąd Administracyjny. (2014, June, 25). Wyrok w sprawie cofnięcia pozwolenia na broń (sygn. akt II OSK 2624/13). Warszawa: NSA.
48.
Pachnik, K. (2013). Zasady oceny dowodów w sprawach dotyczących wydawania i cofania pozwoleń na posiadanie broni w postępowaniach przed organem i sądem administracyjnym. W: V. Kwiatkowska-Wójcikiewicz, L. Stępka (red.), Broń: Problematyka prawna i kryminalistyczna (s. 77–87). Wydawnictwo Naukowe UMK.
49.
Palmer, E. (1994). Gun control in the Federal Republic of Germany (LL–94–6). Law Library of Congress, European Law Division.
50.
Parliament of the Czech Republic. (2002). Zákon č. 119/2002 Sb. o střelných zbraních a střelivu [Act No. 119/2002 Coll. on Firearms and Ammunition]. Prague: Collection of Laws of the Czech Republic.
51.
Parliament of the Czech Republic. (2021). Ústavní zákon č. 98/2021 Sb., kterým se mění Listina základních práv a svobod [Constitutional Amendment to the Charter of Fundamental Rights and Freedoms]. Prague: Collection of Laws of the Czech Republic.
52.
Pierson, P. (2000). Increasing returns, path dependence, and the study of politics. American Political Science Review, 94(2), s. 251–267, https://doi.org/10.2307/258601....
53.
Pospíšil, I. (2017). Firearms legislation in the Czech Republic: A liberal anomaly in Europe? Central European Journal of Public Policy, 11(2), s. 40–52.
54.
Ragin, C.C. (1987). The comparative method: Moving beyond qualitative and quantitative strategies. University of California Press.
55.
Reisch, T., Steffen, T., Habenstein, A., Tschacher, W. (2013). Change in suicide rates in Switzerland before and after firearm restriction resulting from the 2003 ,,Army XXI” reform. American Journal of Psychiatry, 170(9), s. 977–984, https://doi.org/10.1176/appi.a....
56.
Rothstein, H., Huber, M., Gaskell, G. (2006). A theory of risk colonization: The spiralling regulatory logics of societal and institutional risk. Economy and Society, 35(1), s. 91–112.
57.
Ruczkowski, P. (2012). Decyzja w sprawie pozwolenia na broń. Przegląd Prawa Publicznego, (1), s. 45–56.
58.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1999, 21 maja). Ustawa o broni i amunicji (Dz.U. 1999, nr 53, poz. 549, z późn. zm.). Warszawa: Dziennik Ustaw RP.
59.
Siegel, M., Pahn, M., Xuan, Z., Fleegler, E., Hemenway, D. (2020). Firearm-related laws in all 50 US states, 1991–2016. American Journal of Public Health, 110(5), s. 716–723, https://doi.org/10.2105/AJPH.2....
60.
Small Arms Survey. (2017). Measuring illicit arms flows: Report 2017. Graduate Institute of International and Development Studies.
61.
Small Arms Survey. (2018). Civilian firearms holdings, 2017. Graduate Institute of International and Development Studies.
62.
Squires, P. (2000). Gun culture or gun control? Firearms, violence and society. Routledge.
63.
Statistics Canada. (2025). Firearms and violent crime in Canada, 2023 (Juristat).
64.
Stawrowski, Z. (2018). Prawo naturalne a ład polityczny. Instytut Myśli Józefa Tischnera.
66.
Supreme Court of the United States. (2008). District of Columbia v. Heller, 554 U.S. 570. Washington, DC: Supreme Court of the United States.
67.
Supreme Court of the United States. (2022). New York State Rifle & Pistol Association v. Bruen, 597 U.S., (No. 20-843). Washington, DC: Supreme Court of the United States.
68.
Swiss Confederation. (1997). Waffengesetz (WG) – Bundesgesetz über Waffen, Waffenzubehör und Munition [Swiss Federal Act on Weapons, Weapon Accessories and Ammunition]. Bern: Systematische Sammlung des Bundesrechts (SR 514.54).
69.
Swiss Confederation. (2019). Referendum on the implementation of Directive (EU) 2017/853 amending Council Directive 91/477/EEC on control of the acquisition and possession of weapons. Bern: Federal Chancellery.
72.
United States Congress. (1968). Gun Control Act of 1968 (Pub. L. No. 90-618, 82 Stat. 1213). Washington, DC: U.S. Government Printing Office.
73.
United States Congress. (1986). Firearm Owners Protection Act (Pub. L. No. 99-308, 100 Stat. 449). Washington, DC: U.S. Government Printing Office.
74.
United States Congress. (1993). Brady Handgun Violence Prevention Act (Pub. L. No. 103-159, 107 Stat. 1536). Washington, DC: U.S. Government Printing Office.
77.
Winkler, A. (2011/2018). Gunfight: The battle over the right to bear arms in America (2nd ed.). W.W. Norton.
79.
Zweigert, K., Kötz, H. (1998). An introduction to comparative law (3rd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| eISSN: | 2391-789X |
| ISSN: | 1734-2031 |
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
